PATENTLERİN GÜCÜ

Qualcomm özellikle: Snapdragon işlemcileri, 5G modemleri, Uydu haberleşme çözümleri, Yapay zeka çipleri  ve Otomotiv sistemleri alanlarından gelir elde ediyor.

Qualcomm'un asıl serveti çip satmaktan çok: Patentleri, lisans gelirleri, 3G, 4G, 5G standartları üzerindeki haklarıdır.

Bugün dünyada üretilen milyarlarca cep telefonunun önemli bir kısmında Qualcomm teknolojileri veya Qualcomm patentleri bulunur. CDMA'dan başlayarak 3G, 4G LTE ve 5G'nin temel teknolojilerinde önemli rol oynamıştır.

Qualcomm'un ve kurucularının geçmişini incelediğinizde, şirketin köklerinin yalnızca cep telefonlarına değil, savunma haberleşmesi, uydu iletişimi, dijital sinyal işleme ve devlet projelerine uzandığını da görüyoruz. Başlangıçta devlet/savunma projeleri de alan bir Ar-Ge şirketidir.

Qualcomm'un gerçek kökeni 1968'de kurulan, kurucuları Irwin Jacobs, Andrew Viterbi ve Leonard Kleinrock olan Linkabit şirketidir.

Linkabit özellikle: Uydu haberleşmesi, askeri iletişim sistemleri, hata düzeltme kodları, dijital modemler, şifreleme ve güvenli iletişim alanlarında çalışıyordu.

DARPA, SATNET VE NASA BAĞLANTISI

1970'lerde Linkabit, ABD Savunma Bakanlığı'nın araştırma kurumu olan DARPA için geliştirilen SATNET projesinde görev aldı.

SATNET, dünyanın ilk paket anahtarlamalı uydu ağlarından biri olarak kabul edilmektedir.

Birçok araştırmacı tarafından ARPANET'in uydu uzantısı olarak tanımlanmaktadır.

Bu sistem sayesinde, ABD, Avrupa ve çeşitli araştırma merkezleri arasında veri iletişimi sağlanıyordu.

Bu nedenle Irwin Jacobs ve Andrew Viterbi'nin çalışmaları internet öncesi dönemin küresel veri haberleşmesiyle doğrudan ilişkilidir. Adeta ortaya çıkmasına öncülük etmiştir.

NASA ve Voyager Uzay Araçları

1969–1976 arasında Linkabit ekibi: NASA'nın Voyager görevleri için, derin uzay haberleşmesinde kullanılan hata düzeltme ve kodlama teknikleri üzerinde çalıştı.

Amaçları milyarlarca kilometre uzaktaki uzay araçlarından gelen çok zayıf sinyallerin güvenilir şekilde çözülebilmesiydi.

Andrew Viterbi'nin en büyük mirası olan ve daha önce bahsettiğimiz; “Viterbi Algoritması” bugün: Uydu haberleşmesinde, askeri telsizlerde, cep telefonlarında, GPS sistemlerinde ve uzay haberleşmesinde kullanılan temel sinyal işleme yöntemlerinden biridir.

Telekom dünyasında Viterbi'nin etkisi, bilgisayar dünyasında TCP/IP'nin etkisine benzetilir.

QUALCOMM'U DÜNYA DEVİ YAPAN TEKNOLOJİ: CDMA

1985'te Qualcomm kurulduğunda şirketin ilk işi cep telefonu değildi.

Şirket: Devlet projeleri, savunma projeleri ve haberleşme araştırmaları üzerine çalışan bir Ar-Ge merkezi olarak faaliyet gösteriyordu.

Qualcomm'un ilk büyük ticari başarısı: OmniTRACS oldu.

Bu sistem: Uydu üzerinden araç takibi,  konum belirleme ve iki yönlü veri iletişimi sağlıyordu.

Resmi olarak kamyon filoları için geliştirildi.

Fakat kullanılan teknoloji: Mobil uydu iletişimi, konum takibi, veri iletimi gibi askerî uygulamalarla da benzer altyapıya sahipti.

Qualcomm'u dünya devi yapan teknoloji: CDMA (Code Division Multiple Access) oldu. CDMA'nın teorik kökleri: Yayılı spektrum (spread spectrum), karıştırılmış sinyal teknikleri gibi askeri haberleşme yöntemlerine dayanır.

Bu tekniklerin amacı karıştırmaya direnç, dinlenmeye karşı dayanıklılık ve aynı frekansta çok sayıda kullanıcı sağlamaktır.

Qualcomm'un küresel yükselişi büyük ölçüde bu teknolojinin yaygınlaşmasıyla gerçekleşti.

SAVUNMA BAKANLIĞI İLE İLİŞKİLER VE TEKNOLOJİNİN KÖKLERİ

Qualcomm'un geçmişine bakıldığında, şirketin yalnızca cep telefonu teknolojileriyle büyümüş bir şirket olmadığı görülmektedir.

Şirketin kurucuları Irwin Jacobs ve Andrew Viterbi, cep telefonu çağından çok önce; uydu haberleşmesi, DARPA ağları, NASA uzay görevleri, dijital iletişim ve sinyal işleme teknolojileri üzerinde çalışmış mühendislerdi.

Linkabit üzerinden SATNET ve Voyager gibi projelerde yer aldılar; Qualcomm'u kurduklarında ise önce devlet ve savunma odaklı Ar-Ge işleri yaptılar, ardından OmniTRACS uydu sistemi ve CDMA teknolojisiyle küresel telekom sektörünü dönüştürdüler. Bu nedenle Qualcomm'un kökleri yalnızca cep telefonlarına değil, ABD'nin ileri haberleşme ve uzay teknolojisi ekosistemine de dayanmaktadır.

6G VE YENİ TEKNOLOJİ YARIŞI

Beyaz Saray'daki toplantının temel gündemlerinden biri de 6G teknolojisiydi.

Bugün 5G henüz dünyanın birçok bölgesinde tam olarak yaygınlaşmamış olsa da teknoloji şirketleri ve devletler bir sonraki nesil haberleşme altyapısı üzerinde çalışmaya başlamış durumda.

Qualcomm CEO'su Cristiano Amon'un son yıllarda yaptığı açıklamalarda;

Yapay zeka, veri merkezleri, otonom sistemler, robotik teknolojiler, endüstriyel IoT ve Genişletilmiş gerçeklik sistemleri ile 6G'nin birlikte gelişeceği vurgulanmaktadır.

Şirket, akıllı telefon gelirlerine bağımlılığı azaltmaya çalışırken veri merkezleri, yapay zeka ve otomotiv alanlarına yönelmektedir. Son dönemde yapılan açıklamalarda veri merkezi ve yapay zeka yatırımlarının Qualcomm'un gelecekteki büyüme stratejisinin merkezine yerleştirildiği görülmektedir.

Beyaz Saray’da Trump’un teknolojiyi yatırdığı yuvarlak masa toplantısında görünürde Qualcomm CEO'su Cristiano Amon’un arkasında, Siyonist Irwin Jacobs ve Andrew Viterbi gibi teknolojinin emeklediği dönemde yer alan ve onlarla büyüyen bilim insanları vardı. Onlar bugün, herkesin elinde görünür olan cep telefonlarının nerdeyse bütün patentlerine sahiptir. Şimdi sırada, insanları da kontrol edecek olan 6G teknolojisi var.

TEKNOLOJİNİN FRENİ PATLADI

Bugün teknolojinin ulaştığı nokta yalnızca daha hızlı internetten ibaret değildir.

Artık konuşulan konu yapay zeka destekli ağlar, otonom karar sistemleri, akıllı şehirler, sensör ağları, nesnelerin interneti ve veri merkezleri  gibi çok daha geniş bir alanı kapsamaktadır.

Bu nedenle 6G tartışmaları yalnızca bir haberleşme teknolojisi tartışması değildir.

Aynı zamanda geleceğin ekonomik, sosyal ve teknolojik yapısının nasıl şekilleneceğine ilişkin bir tartışmadır.

Diğer olması gereken bir tartışmada, aynı zamanda bu yazının yazılmasına neden olan teknolojinin arkasında ki güçlerdir.

Bu bağlamda yaşayacaklarımızı, 11 Eylül 2001 de ikiz küllerin kontrollü yıkılmasının ardından başlatılan Büyük İsrail Projesini, ancak 7 Ekim 2023 tarihinde Siyonist İsrail’in Gazze’de başlattığı soykırım  ile öğrendik. Buna paralel olarak da 11 Mart 2020 tarihinde başlattıkları küresel darbe (planlı salgın) ile eş zamanlı ortaya çıkan 5G ve LNP (Lipid Nanopartikül) teknolojileri ile var edilen mRNA sıvılarıyla insanları kontrol etme istekleri ile karşı karşıyayız.

CRISTIANO AMON'UN ARKASINDAKİ MİRAS

Geleceğe doğru baktığımızda Cristiano Amon bugün Qualcomm'un felakete giden teknolojinin yüzü olarak görülmektedir.

Ancak Qualcomm'un bugünkü konumuna ulaşmasında yalnızca günümüz yöneticilerinin değil, şirketin kurucu kadrosunun onlarca yıllık çalışmalarının da çok payı bulunmaktadır.

Irwin Jacobs ve Andrew Viterbi gibi isimler dijital haberleşme, sinyal işleme, uydu sistemleri ve mobil iletişim alanlarında yürüttükleri çalışmalarla modern telekomünikasyon çağının oluşumuna katkı sağlamış isimler olarak kabul edilmektedir.

Bugün cep telefonlarından uydu haberleşmesine kadar uzanan birçok teknolojinin temelinde bu çalışmaların izleri bulunmaktadır.

Sonuç olarak Beyaz Saray'da gerçekleştirilen yuvarlak masa toplantısı, yalnızca bir teknoloji zirvesi olarak değerlendirilemez.

Toplantıda ortaya konulan görüşler, ABD'nin yapay zeka, yarı iletken üretimi, veri merkezleri ve yeni nesil haberleşme teknolojilerinde küresel liderliğini sürdürme hedefini ortaya koymaktadır.

Qualcomm ise bu stratejinin merkezinde bulunan şirketlerden biri olarak dikkat çekmektedir.

Şirketin geçmişi incelendiğinde, köklerinin yalnızca cep telefonu teknolojilerine değil; uydu haberleşmesine, dijital sinyal işlemeye, uzay iletişimine ve ileri haberleşme araştırmalarına kadar uzandığı görülmektedir.

Bugün tartışılan konu yalnızca 6G'nin ne kadar hızlı olacağı değildir.

Asıl tartışma, yapay zeka ile bütünleşen yeni teknolojilerin insan hayatını, ekonomiyi ve toplumsal yapıyı nasıl etkileyeceğidir.

Bu soruların cevapları ise önümüzdeki yıllarda daha net ortaya çıkacaktır.

Ayrıca var ettikleri bu teknoloji bugün, “İNSANIN” etkin olmadığı bir dünyaya evriliyor. Bunu da bugünlerde, nesline düşman bir insan nesil yetiştirdiklerini görmüyor muyuz? “İNSANI” diğer canlılardan ayıran düşünen bir canlı olma evresinin sonuna geldik.

– Güvenelim mi?

SONRASINDA 7G’DE VAR!

 7G’de “VÜCUT İÇİ nano cihazlar ile sağlık izleme ve anlık veri iletişimi” sağlanacakmış.

LNP teknolojisiyle üretilen mRNA sıvılarını hatırladınız mı?

Sonuç: tam kontrol edilen insan.

Kim tarafından?

Yazıda anlattığım teknoloji ve onların sahipleri tarafından…

2030’a çok az kaldı. Yarın gibi bir şey.

ŞİRKETİN EN ETKİLİ İKİ KURUCUSU

Her ikisinin de Siyonist İsrail’in destekçisi olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.

Bunlardan birisi Qualcomm'un kurucu ortağı Dr. Irwin Jacobs’dır; İsrail ile olan ilişkileri ile de bilinmektedir. 1970'lerden bu yana ticari yatırımlar, akademik ortaklıklar ve çok ciddi finansal bağışları kapsayan derin ve köklü bir geçmişe dayanmaktadır. Kendisi de Yahudi bir aileden gelen Jacobs, İsrail'i “Start-Up Ulusu” (Start-Up Nation) haline gelmeden çok önce keşfeden ve ülkenin teknolojik potansiyeline ilk inanan küresel teknoloji liderlerindendir. 

İsrail Demokrasi Enstitüsü’nün kuruluş gününde, Irwin Jacobs (sağ başta) Ortak Toplum Merkezi'nde eski Cumhurbaşkanı Reuven Rivlin ile birlikte.

Daha önce Linkabit şirketini kuran, MIT’DEN mezun Elektrik mühendisi. Qualcomm'un ilk CEO'su ve uzun yıllar yönetim kurulu başkanlığı yapmış. CDMA teknolojisinin ticarileşmesinin arkasındaki en önemli isimlerden biridir.

Irwin Jacobs, Dünya Ekonomik Forumu'nun (WEF) Mobil İletişimin Geleceği girişimi/görev gücünün başkanlığını da  yapmıştır

Dr. Irwin Jacobs’ın İsrail devleti ile olan ilişkileri, dünya genelindeki birçok Yahudi kökenli Amerikalı iş insanında görüldüğü gibi, ülkenin kültürel, bilimsel ve kurumsal yapısını güçlendirmeye yönelik faaliyetleri kapsamaktadır.

“Siyonizm”, en temel tanımıyla Yahudi halkının kendi tarihi anavatanlarında (İsrail) kendi kaderini tayin etme hakkını ve bir devlet kurmasını destekleyen siyasi ve ulusal bir harekettir. Bu bağlamda, Dr. Jacobs'ın hayırseverlik ve yatırım faaliyetleri şu açılardan değerlendirilebilir:

Kurumsal ve Akademik Destek: İsrail’in en önemli teknik üniversitelerinden Technion'a yüz milyonlarca dolarlık bağışlar yapması, ülkenin Ar-Ge altyapısını güçlendirmesi ve İsrail Demokrasi Enstitüsü gibi devlet kurumlarını desteklemesi, onun İsrail devletinin varlığına ve gelişimine güçlü bir bağlılık duyduğunu göstermektedir.

Dr. Jacobs kendisini kamuoyu önünde belirli bir siyasi etiketle (Siyonist vb.) doğrudan tanımlamamış olsa da, İsrail devletinin refahını, güvenliğini ve teknolojik gelişimini hayatı boyunca hem maddi hem de manevi olarak çok güçlü bir şekilde desteklediği bir gerçektir.

 DR. ANDREW VİTERBİ

1935 yılında İtalya'da doğan Dr. Andrew Viterbi; Qualcomm şirketinin Irwin Jacobs ile birlikte en önemli kurucu ortağıdır.

Viterbi MIT ve USC (University of Southern California) üniversitelerinde mühendislik eğitimi alan bir mühendistir.  Teknoloji çevreleri onu “dijital iletişim dünyasını değiştiren”, dünyaca ünlü bir bilim insanı olarak tanıyor.

O da diğer kurucu ortak Irwin Jacobs gibi, İsrail devletini ve Siyonizm’i felsefi, akademik ve maddi düzeyde güçlü bir şekilde destekleyen bir figürdür. Kendisi, Yahudi tarihi ve İsrail'in geleceğiyle olan bağını açıkça dile getirmektedir.

TÜM İNSANLARA “İZLERİNİ” BIRAKACAKLARMIŞ!

Andrew Viterbi, Kudüs merkezli Shalem College kurumuna yaptığı 1 milyon dolarlık bağış sırasında şu ifadeleri kullanmıştır: “Sadece hayatta kalmak veya bilimi ilerletmek için Siyon'a dönmedik. Bizler, Yahudi geleceğine ve tüm insanlığa benzersiz izimizi bırakmak amacıyla döndük.”

Dr. Andrew Viterbi, 1 Mayıs 2023’te Kudüs Teknoloji Koleji'nde dijital iletişim üzerine bir konferans verdi.

İsrail'in en prestijli bilim kurumu olan Technion - İsrail Teknoloji Enstitüsü'nün en büyük bağışçılarından biridir. Bu katkılarından dolayı kendisine enstitü tarafından en üst düzey unvan olan “Technion Muhafızı” unvanı verilmiştir.

İsrail'deki toplumsal ve siyasi dinamikleri inceleyen İsrail Demokrasi Enstitüsü (IDI) bünyesinde Viterbi Aile Kamuoyu ve Politika Araştırmaları Merkezi'ni kurarak ülkenin demokratik geleceğine yatırım yapmıştır.

Özetle Viterbi, İsrail devletinin varlığını ve Yahudi ulusal kimliğini aktif olarak destekleyen, İsrail'in bilimsel ve toplumsal gelişimine milyonlarca dolar fon sağlayan net bir İsrail destekçisidir.

Onu dünya çapında bir efsane yapan en kritik bilgiler şunlardır:

Soyadını verdiği ve en büyük mirasım dediği, “Viterbi Algoritması”

Temel Keşif: 1967 yılında geliştirdiği “Viterbi Algoritması” gürültülü iletişim kanallarındaki hataları düzeltmeyi sağlayan matematiksel bir formüldür.

Kullanım Alanları: Bu algoritma olmasaydı bugün kullandığımız cep telefonları (GSM/CDMA), Wi-Fi, uydu iletişimleri, derin uzay veri aktarımları ve hatta yapay zekadaki ses tanıma teknolojileri çalışamazdı.

Andrew Viterbi Qualcomm şirketinin kablosuz iletişimde devrimi yaratan CDMA (Code Division Multiple Access) teknolojisini geliştirmesine ve ticari bir başarıya dönüşmesine liderlik etti.

Irwin Jacobs işin daha çok ticari ve idari liderliğini üstlenirken, Dr. Andrew Viterbi bugünkü mobil internet ve kablosuz iletişim çağını başlatan matematiksel ve teknolojik bir beynidir.

Şimdi bu iki ortağın kurduğu Qualcomm’un ne kadar sermayesi var ona bakalım; 

Şirket ilk kurulduğunda büyük bir sermayeye sahip değildi.

1988 yılında Omninet birleşmesi sonrasında yaklaşık 3,5 milyon dolar finansman sağlandı. Bu para, daha sonra kamyon takip sistemi Omnitracs'ın geliştirilmesinde kullanıldı.

Başlangıçta: 7 kurucu, 1 ev ofisi ve 8 çalışan ile faaliyet gösterdi.

Qualcomm bugün,  180-190 milyar dolar değerinde olan, dünyanın en büyük yarı iletken şirketlerinden birisidir. Yıllık net karları 35-45 Milyar Dolardır. 2025 sonu itibarıyla yaklaşık 52.000 çalışanı bulunmaktadır.

Türkiye'de henüz konuşulmayan, ancak çok yakında herkesin konuşacağı bir teknoloji dünyasının kapısını aralıyorum. Bu yalnızca bir teknoloji yazısı değil; geleceğin teknolojilerini, bu teknolojileri geliştiren şirketleri ve dönüşüme yön veren isimleri ele alan üç bölümlük bir araştırma dizisi... İlk bölüm bugün, devamı iki gün arayla yayımlanacak.

Trump, 10 Aralık 2025 tarihinde Beyaz Saray’da ABD’nin teknoloji devlerinden Qualcomm, Dell, IBM, HP ve Hewlett Packard Enterprise yöneticilerinin katıldığı bir yuvarlak masa toplantısı gerçekleştirdi. Toplantıya ilişkin kısa bir video, aradan yedi ay geçtikten sonra kamuoyunda yoğun ilgi gördü. Biz de bu görüntüleri geçtiğimiz günlerde yeni adıyla 5GIoTNews platformunda paylaştık.

YUVARLAK MASANIN ALTINDAKİ DERİN BAĞLANTILAR

Trump, 2019 yılında “5G ve 6G’yi hemen istiyorum” diyerek ABD’nin yeni nesil haberleşme teknolojilerindeki iddiasını ortaya koymuştu. 2025-2026 döneminde ise Trump yönetimi, 6G’yi yalnızca bir iletişim teknolojisi olarak değil, ulusal güvenlik ve yapay zeka altyapısının temel unsurlarından biri olarak değerlendiriyordu.

Aynı dönemde Qualcomm da 6G’yi yalnızca bir haberleşme sistemi olarak değil; yapay zeka destekli, çevreyi algılayabilen ve dağıtık hesaplama yapabilen yeni bir ağ mimarisi olarak tanımlıyordu. Kullanılan terminoloji farklı olsa da son aylarda ortaya çıkan belgeler ve açıklamalar, ABD’nin resmi 6G stratejisi ile Qualcomm’un teknik vizyonunun önemli ölçüde paralel ilerlediğini gösteriyor.

Trump’ın toplantıda yaptığı esprili bir yorum dikkat çekiyordu:

“Bu teknoloji insanların derisinin altını daha derinden görmenizi mi sağlayacak?”

Şüphesiz bu ifade sohbet sırasında, insanın kontrolüne de yönelik yapılan bir ifşaydı.. Onun için sarf edilen bu sözler teknoloji dünyasının yöneldiği noktaya ilişkin tartışmaları da beraberinde getirdi.

Bugün gelinen noktada 5G’nin nesneler arası iletişimi hızlandırdığı, 6G’nin ise yapay zeka ile bütünleşmiş yeni bir dijital ekosistemin temellerini oluşturmayı hedeflediği görülüyor. Bu sistemlerde insanın rolünün azalacağı, makineler arası iletişimin ön plana çıkacağı yönündeki değerlendirmeler ise giderek daha fazla gündeme geliyor.

Yeni gündemimiz olacak olan 6G, insanı kontrol eden, yokuş aşağı giden freni patlamış büyük bir kamyonun önüne geçen insanları çiğnemesidir.

ABD, bu teknolojilerde liderliğini korumak için;

-Yapay zekada lider kalmayı,

-Yarı iletken üretimini (mikroçip imalatı) ABD'ye çekmeyi,

-Teknoloji yatırımlarını artırmayı, stratejik hedef olarak belirlemiş durumda.

Bu hedefler doğrultusunda Beyaz Saray’daki toplantıya katılan teknoloji liderlerinin açıklamaları dikkat çekiciydi.

YAPAY ZEKA İÇİN ELEKTRİK ŞART

Dell Technologies’in kurucusu ve CEO’su Aşkenaz kökenli Yahudi Michael Dell’e göre yapay zeka yalnızca bir yazılım meselesi değildi. Veri merkezleri, güçlü sunucular, gelişmiş çipler ve büyük miktarda enerji gerekiyordu.

Onun için, Dell’in özellikle dikkat çektiği konu enerji oldu. Çünkü yapay zeka veri merkezleri devasa miktarda elektrik tüketiyordu.

Dell’in ifade ettiği üzere, enerji olmadan yapay zeka altyapılarının sürdürülebilir olması mümkün görünmüyor.

HPE: GELECEKTE HER ŞİRKET YAPAY ZEKA KULLANACAK

Toplantının dikkat çeken isimlerinden biri de Hewlett Packard Enterprise (HPE) Başkanı ve CEO’su Antonio Neri’ydi.

Neri’nin konuşmasının merkezinde; Yapay zeka, bulut sistemleri, siber güvenlik, veri merkezleri ve ağ teknolojileri yer aldı.

Neri’ye göre önümüzdeki yıllarda neredeyse tüm şirketler yapay zeka kullanacak. Bu nedenle sunucu yatırımları, veri işleme kapasitesi ve kurumsal güvenlik ön plana çıkacak.

IBM’İN MESAJI: ÇİP YETMEZ

IBM adına toplantıya katılan Hindistan kökenli bir aileden gelen Arvind Krishna ise yapay zekanın yalnızca çip üretiminden ibaret olmadığını vurguladı.

Krishna’ya göre yapay zeka; Çip, yazılım ve  sistem üçlüsünden oluşuyor.

ABD’nin avantajı ise yalnızca yarı iletken üretiminde değil; işletim sistemleri, kurumsal yazılımlar ve yapay zeka uygulamalarının tamamında güçlü bir ekosisteme sahip olması gerektiğini açıkladı.

Krishna ayrıca kamu kurumlarının dijital dönüşümünü desteklediklerini belirterek Sosyal Güvenlik Sistemi ve IRS (ABD Vergi Dairesi) gibi kurumlarda yeni teknolojilerin kullanımının önemine dikkat çekti.

QUALCOMM CEO’SU NE DEDİ?

Toplantının kamuoyunda en fazla dikkat çeken ismi Qualcomm CEO’su Cristiano Amon oldu.

Amon’a göre ABD yalnızca ürün satmamalı; aynı zamanda: yapay zekayı, 5G'yi, 6G'yi, yarı iletken teknolojilerini ihraç etmeli.

Qualcomm’un artık yalnızca telefon çipleri geliştiren bir şirket olmadığını vurgulayan Amon, şirketin; otomotiv, robotik (robot üretimi), akıllı gözlükler, endüstriyel sistemler ve veri merkezleri alanlarında da hızla büyüdüğünü anlattı.

Toplantının ilerleyen bölümünde yarı iletken üretimi gündeme geldi.

Amon, TSMC ve Samsung’un ABD’de kurduğu fabrikaların son derece önemli olduğunu belirterek Qualcomm’un bu tesislerin önemli müşterilerinden biri olacağını söyledi.

Michael Dell de bu görüşe destek verdi.

Toplantının genelinde ortaya çıkan ortak görüş şuydu:

Çip üretiminin Asya’dan tamamen koparılması değil, ABD’nin üretim kapasitesinin önemli ölçüde artırılması gerekiyor.

KAMUOYUNUN PEK TANIMADIĞI DEV: QUALCOMM

Bu noktada kamuoyunda çok fazla tanınmayan ancak teknoloji dünyasının merkezinde yer alan Qualcomm’a daha yakından bakmak gerekiyor.

Cristiano Renato Amon, 21 Haziran 1970 Brezilya doğumlu bir elektrik mühendisi ve teknoloji yöneticisi. Bugün dünyanın en önemli yarı iletken şirketlerinden biri olan Qualcomm’un Başkanı ve CEO’su.

Şirket, akıllı telefonlardan otomobillere, yapay zeka sistemlerinden 5G/6G altyapılarına kadar birçok alanda temel teknolojiler geliştiriyor.

Amon’un kariyeri, cep telefonu teknolojilerinin henüz yeni gelişmeye başladığı dönemde şekillendi.

Japonya’da NEC’te çalıştı. Daha sonra Ericsson ve Brezilya merkezli Vésper şirketlerinde görev aldı.

1995 yılında Qualcomm’a mühendis olarak katıldı ve yaklaşık otuz yıl boyunca şirketin hemen her kritik teknoloji alanında görev yaptı.

Bugün Android telefonların büyük bölümünde kullanılan Snapdragon işlemcilerinin gelişiminde önemli rol oynayan isimlerden biri olarak kabul ediliyor.

5G’NİN MİMARLARINDAN BİRİ

Cristiano Amon’un dünya çapında tanınmasının en önemli nedenlerinden biri 5G teknolojisidir.

Türkiye’de çok fazla bilinmese de Qualcomm'un; 5G modemleri, 5G anten sistemleri, 5G standartları ve 5G patentleri üzerindeki çalışmalarını yöneten isimlerden biri oldu.

Qualcomm'un küresel 5G stratejisini şekillendirdiği ve dünya çapında yaygınlaşmasını hızlandırdığı şirket tarafından özellikle vurgulanmaktadır.

Bu nedenle büyük ilerleme kayıt edilen teknoloji dünyasında birçok kişi Siyonistler ile birlikte hareket eden Qualcomm'u: “5G çağının mimarlarından biri” olarak tanımlıyor.

YAPAY ZEKA VE 6G VİZYONU

Eğer Cristiano Renato Amon 5G giden yolların taşların döşeyen bir işletim mühendisi ise onu daha yakından tanımak, takip etmek ve düşüncelerini öğrenmek geleceği teknolojik gelişmelerini görmek açısından da önemlidir. 

Cristiano Amon son yıllarda yalnızca telefon teknolojilerine odaklanmıyor.

Qualcomm’u;

-Yapay zeka (AI)

-Veri işleme

-Otomotiv teknolojileri

-Otonom araçlar

-Endüstriyel IoT

-Genişletilmiş gerçeklik (XR)

-6G haberleşme sistemleri alanlarına taşımaya çalışıyor.

Beyaz Saray’daki toplantıda da bu nedenle ön plana çıktı.

Amon’un temel görüşü açıktır:

ABD, 6G teknolojisinde lider olmalıdır.

NEDEN ÖNEMLİ BİR İSİM?

Bugün Qualcomm'un piyasa değeri yüz milyarlarca dolara ulaşmıştır. Dünyadaki milyarlarca cihaz Qualcomm teknolojilerini kullanmaktadır. Android ekosisteminin büyük kısmı Snapdragon işlemciler üzerinde çalışmaktadır. 5G standartlarının oluşumunda Qualcomm en etkili şirketlerden biridir.

Bu nedenle Cristiano Amon, teknoloji dünyasında yalnızca bir şirket yöneticisi değil, kablosuz iletişim teknolojilerinin yönünü belirleyen kişilerden biri olarak görülmektedir.

Bugün Qualcomm, dünya çapında 5G ve geleceğin 6G haberleşme teknolojileri denildiğinde adı en sık geçen teknoloji liderlerinden biridir.

CRISTIANO AMON’U BÜYÜTEN ŞİRKET

Bu noktada şu soru önem kazanıyor:

Cristiano Amon’un yükseldiği Qualcomm nasıl bir şirkettir?

Kimler tarafından kuruldu?

Nasıl bir teknoloji geçmişine sahiptir?

Qualcomm, 1 Temmuz 1985 tarihinde San Diego’da yedi kurucu ortak tarafından kuruldu.

Kurucular:

1. Dr. Irwin Mark Jacobs
2. Dr. Andrew James Viterbi
3. Franklin Antonio
4. Adelia “Dee” Coffman
5. Andrew Cohen
6. Klein Gilhousen
7. Harvey White

Şirketin adı ise “QUALity COMMunications” ifadelerinin birleşiminden oluşuyor.

İnsanlık, sayıları yalnızca hesap yapmak için icat etmedi. Bazı sayılar vardı ki medeniyetlerin hafızasında bir matematik işaretinden çok daha fazlasına dönüştü; bir düşünceye, bir ahlâka, bir varoluş ilkesine dönüştü. İşte beş, kadim dünyanın en güçlü sembollerinden biridir.

Bugün sayılarla çevrili bir çağda yaşıyoruz. Ekonomiyi rakamlarla açıklıyor, başarıyı istatistiklerle ölçüyor, insanı veriye indiriyoruz. Oysa kadim gelenekler, sayıların yalnızca niceliği değil, niteliği de anlattığını biliyordu. Beş, bunun en güçlü örneklerinden biridir.

Dört, dünyanın düzenidir. Dört yön, dört mevsim, dört unsur... Toprak, su, hava ve ateş; varlığın maddi çerçevesini kurar. Fakat kadim bilgelik burada durmaz. Çünkü yalnızca maddeden ibaret bir evren eksiktir. İşte tam bu noktada beşinci unsur ortaya çıkar: ruh, öz, nefes, eter... Adı ne olursa olsun, cansız düzeni canlı anlamla buluşturan görünmez cevher.

Belki de çağımızın en büyük krizi tam burada başlıyor. Dünyayı inşa ediyoruz ama ona ruh katamıyoruz. Şehirler büyüyor, binalar yükseliyor, teknoloji hızlanıyor; fakat insanın iç dünyası aynı ölçüde derinleşmiyor. Medeniyet ilerliyor, insan ise çoğu zaman merkezini kaybediyor.

Bu yüzden beş, yalnızca bir sayı değil; bir uyarıdır.

İslam düşüncesinde beş; ibadetin, disiplinin ve sorumluluğun ritmidir. Tasavvufta ise insanın kendi hakikatine yürüyüşünü simgeler. Anadolu'nun "Hamsa Eli" geleneğinde koruyucu bir işaret olur; divan edebiyatında ise hikmet yolculuğunun adı haline gelir.

Bu noktada "Hamse" yalnızca "beş" anlamına gelen bir kelime değildir. Aynı zamanda beş büyük eserden oluşan edebi külliyatın adıdır. Nizâmî Gencevî'nin ölümsüz Hamse'si, ardından Ali Şîr Nevâî'nin ve Taşlıcalı Yahya'nın eserleri... Buradaki beş, birbirinden kopuk kitapların toplamı değildir. Her eser, insanın hakikate yürüyüşünde bir merhaleyi temsil eder. Ayrı görünen parçalar, tek bir hikmet mimarisinin sütunlarına dönüşür.

Belki de bugün yeniden öğrenmemiz gereken tam da budur.

Modern dünya parçalamayı öğretiyor. İnsan, mesleğine ayrılıyor; kimliğine ayrılıyor; tüketiciye, seçmene, kullanıcıya, hedef kitleye dönüşüyor. Oysa kadim dünya bütünleştiriyordu. Çünkü biliyordu ki parçalanan bilgi çoğalabilir ama parçalanan insan büyüyemez.

Hamse'nin asıl hatırlattığı hakikat budur: İnsan, ancak parçalarını bir araya getirebildiği ölçüde bütündür.

Bugün her alanda "uzman" yetiştiriyoruz; fakat hikmet sahibi insan yetiştirmekte zorlanıyoruz. Bilgiyi artırıyoruz, anlamı ise ihmal ediyoruz. Veri çağında yaşıyoruz ama bilgelik çağından giderek uzaklaşıyoruz. Bunun sonucu daha fazla teknoloji değil; daha fazla yalnızlık, daha fazla yabancılaşma ve daha fazla yön kaybı oluyor.

Belki de yeniden şu kadim cümleyi hatırlamanın zamanıdır:

Dört unsur dünyayı kurar; beşinci unsur ona ruh verir. Dört yön mekânı oluşturur; beşinci nokta ise insanın merkezidir.

Mesele dünyayı yeniden kurmak değildir. Mesele, dünyanın merkezine yeniden insanı; insanın merkezine yeniden vicdanı, hikmeti ve anlamı yerleştirebilmektir.

Çünkü medeniyet, yalnızca taşla, çelikle ve teknolojiyle yükselmez. Medeniyet; ruhunu kaybetmeyen insanlarla ayakta kalır.

Ve belki de bu yüzden Hamse, geçmişte kalmış bir edebiyat geleneği değil; geleceğe uzanan en güçlü medeniyet çağrılarından biridir. Çünkü hakikat bazen yalnızca beş harfte saklıdır: Hamse.

Rüzgarlı Şehrin Mavisinden Notlar

Yazan Dr. Erdem ULAŞ

Beyninizin Gizli Mimarisinin Açıklaması—Herkesin Bilmesi Gerekenler

Beyninizin Elektrik Evreninin İçinde

Şu anda beyniniz, 86 milyardan fazla nöronun ateşlenmesiyle bir gösteri yürütüyor. Sadece orada durmuyorlar—düşünüyorlar, hatırlıyorlar, sizi siz yapan her şeyi şekillendiriyorlar.

İşin garip yanı Çoğu insan bu mikroskobik dinamoların nasıl çalıştığı hakkında hiçbir fikre sahip değil. Kum tanelerinden bile daha küçükler, ancak kalp atışınızdan en çılgın hayallerinize kadar her şeyi yönetiyorlar. Nöronları anlamak sadece bilim meraklıları için değil—öğrenmeyi, hafızayı, bilinci ve hatta beyninizin kendini iyileştirme yeteneğini anlamanıza yardımcı olur.

Gelin, nöronun gizli tasarımının perdesini aralayalım. Bu minik mimarların nasıl çalıştığını gördüğünüzde, beyninizi asla aynı şekilde düşünmeyeceksiniz.

Gerçekte Nöron Nedir?

Nöron, sinir sisteminiz boyunca sinyaller gönderen özelleşmiş bir hücredir. Onu, insanların inşa ettiğinden çok daha öte, doğanın kendi küçük bilgisayarı olarak düşünün.

Beyninizi vızıldayan bir şehir olarak hayal edin. Nöronlar mı? Onlar vatandaşlar. Bilgi akışı mı? İşte bu, her şeyi çalışır halde tutan metro hatları, otoyollar ve fiber optik kablolar.

Ancak nöronlar yalnız değiller. Sürekli birbirleriyle konuşuyorlar; şimdiye kadar sahip olduğunuz her düşünceyi besleyen ağı oluşturuyorlar.

NÖRONUN TASLAĞI: Parçalarla Tanışın

Her nöronun aynı temel vücut planı vardır. Bu parçaları tanımak, zihninizi oluşturan alfabeyi öğrenmek gibidir.

1-SOMA (Hücre Gövdesi): Komuta Merkezi

Burası ana üs. Kalbinde bir çekirdek bulunan küçük bir küredir; DNA'nız burada yaşar.

İçeride, çekirdek hücrenin talimatlarını tutar. Soma, hücreyi canlı tutan her şeyi yönetir: metabolizma, protein sentezi ve daha fazlası. Ribozomlar hayati proteinler üretirken, endoplazmik retikulum nörotransmiterleri üretir. Boyut olarak inanılmaz derecede küçüktür—yaklaşık 20 mikrometre çapındadır. Elli tanesi tek bir insan saç telinde sıralanabilir. Bu komuta merkezi çökerse, tüm hücre biter.

2-DENDRİTLER: Bilgi Alıcıları

Bir nörona dikkatlice bakarsanız, ağaç dalları gibi uzanan dallar göreceksiniz. Bunlar dendritlerdir ve tamamen mesajları almakla ilgilidirler. Onları dikenli küçük yapraklarla kaplı ağaç dalları olarak hayal edin. Bu dikenler, diğer nöronların bağlandığı yerlerdir.

Bazı nöronların binlerce—hatta yüz binlerce—bu dalı vardır. Bir şey öğrendiğinizde, dikenler aslında büyür ve kalınlaşır. Bu gerçeği mi unuttunuz? Geriye doğru küçülürler. Bu nöroplastisitedir—beyninizin kendini her gün yeniden yapılandırmasıdır.

İlginç bir bilgi: Ne kadar çok dendritik bağlantınız varsa, beyninizin işlem gücü o kadar fazladır.

3-AKSON: Bilgi Gönderici

Dendritler dinler. Akson bağırır.

Bunu, mesajları taşıyan uzun bir kablo olarak düşünün. Bazı aksonlar sadece milimetrenin bir kesri kadardır; diğerleri omuriliğinizde üç metreye kadar uzanır. Çoğu, elektrik telinin üzerindeki plastik kaplama gibi yağlı bir miyelin kılıfıyla sarılmıştır. Miyelin, sinyallerin akson boyunca saatte 250 mil hıza kadar hızla ilerlemesini sağlar. Miyelin parçalanırsa (multipl sklerozda olduğu gibi), sinyaller yavaşlar.

4-AKSON TERMİNALİ: İletim Noktası

Akson sadece durmaz. Ucunda parçalanarak akson terminalleri oluşturur. Nöronların bayrağı devrettiği yer burasıdır.

Her akson terminali, sinaptik veziküller adı verilen küçük baloncuklarla doludur; nörotransmitterlerle dolu küçük dağıtım kamyonları. Bir sinyal geldiğinde, kalsiyum içeri akar ve veziküller patlayarak yüklerini nöronlar arasındaki boşluğa boşaltır. Bu, yüksek hızlı bir el değiştirme işlemidir.

5-SİNAPS: İletişim Boşluğu

İşte şaşırtıcı bir nokta: Nöronlar aslında birbirine temas etmez. Bir nöronun akson terminali ile diğerinin dendritik dikeni arasında minik bir boşluk—sinaptik yarık—vardır. Bu boşluk sadece yaklaşık 20 nanometre genişliğindedir (tek bir insan saç teline 50.000 nanometre sığar).

Snapsın üç oyuncusu vardır: gönderen terminal, sinaptik boşluk ve alıcı dendrit. Mesajlar göz açıp kapayıncaya kadar iletilir—elektriksel yükler kimyasal sinyallere dönüşür, boşluğu geçer ve sonra tekrar geri döner. Tüm eylem burada gerçekleşir: düşünceler, anılar, öğrenme.

*Nörotransmitterler*

Nörotransmitterler beyninizin kimyasal habercileridir—yaklaşık 100 farklı türü vardır. İşte en önemlileri:

Dopamin

Motivasyonu ve ödülü yönlendirir, odaklanmayı keskinleştirir. Dopamin seviyeniz düşükse, kendinizi moralsiz veya motivasyonsuz hissedebilirsiniz. Çok fazla olursa bağımlılık riski vardır.

Serotonin

Ruh halini, uykuyu ve iştahı düzenler ve sakinleştirir. Serotoninin çoğu beyninizde değil, bağırsaklarınızda üretilir.

Glutamat

Öğrenme ve hafızanın kıvılcımıdır. Çok fazla olması nöronları yakabilir.

GABA

İşleri yavaşlatır, sakin kalmanızı sağlar. İlaçlar (ve alkol) GABA'yı artırır.

Asetilkolin

Kasların hareket etmesini ve hafızanın güçlü kalmasını sağlar. Düşük seviyeleri Alzheimer ile ilişkilidir.

Norepinefrin

Dikkatinizi artırır, stresli anlarda sizi hazırlar.

2026 yazı, küresel teknoloji savaşının en sembolik anlarından birini yaşatıyor.

Bir yanda Çin, Hangzhou’da dünyanın ilk “İnsansı Robot Eğitim Okulu”nu açtı.
Robotlar artık sadece fabrikada değil, gerçek hayatta “okula” gidiyor: Teknik beceriler, hemşirelik, sanat ve spor (masa tenisi, basketbol) dersleri alıyor. 100’den fazla model, “sınıfta” pratik yaparak iş hayatına hazırlanıyor. Çin, robotları günlük hayata (ev, hastane, hizmet sektörü) hızla entegre etmeye kararlı.

Diğer yanda ABD, Trump yönetimi 28 Temmuz 2026’da sert bir hamle yaptı.
FCC, yeni Çin yapımı insansı robotlar, dört ayaklı robotlar (robot köpekler) ve güç çeviricilerinin (power inverters) ithalatını yasakladı.

Gerekçe net:

1-Ulusal güvenlik riski (uzaktan kontrol, casusluk, siber saldırı).

2-ABD’nin yapay zekâ ve veri merkezi altyapısını korumak.

3-Bu stratejik sektörleri ülkeye geri getirmek (onshoring).

Bu iki haber birbirinin tam zıttı gibi görünse de aslında aynı madalyonun iki yüzü.

Çin, robotları “eğiterek” maliyet avantajı ve ölçek ekonomisiyle dünyayı domine etmek istiyor. ABD ise “güvenlik” kalkanı arkasında kendi robotik sanayisini korumaya ve yeniden inşa etmeye çalışıyor.

Dünya hakimiyeti konusunda, iki ülkenin her alanında ki derin rekabeti küresel robotik ve yapay zeka yarışı ile artık sadece teknoloji değil, jeopolitik bir cepheye taşındı.

Çin hızla üretiyor ve eğitiyor, ABD ise kapılarını kapatıyor.

Bu savaşın kazananı, kim daha hızlı “güvenilir” ve “yerli” robot üretirse üstünlük sağlayan o mu olacak, yoksa robotlar üzerinden yeni bir siyasi hareke mi başlayacak?

“Kahrolsun Robotlar” gibi…

ABD Dışişleri Bakanlığı destekli bir araştırma, Türk sosyal medyasında yürütüldüğü öne sürülen koordineli bilgi operasyonlarını incelemeye aldı. Araştırmacılar, 2021 yılında 26,5 milyondan fazla Türkçe tweeti analiz ederek yedi ayrı koordineli ağ tespit ettiklerini açıkladı. Çalışmada, aşı karşıtı içeriklerin incelendiği bölümde 5GVirusNews sitesi de örnek olarak gösterildi.

William & Mary Üniversitesi ile Midstream Technology araştırmacıları tarafından hazırlanan ve 24 Nisan 2026 tarihinde yayımlanan “Identifying Information Operations in a Regional Twittersphere Through Real-Time Monitoring using the Dynamic Wavelet Fingerprint” başlıklı çalışma, Türkiye'nin sosyal medya gündemini etkileyen koordineli hesap ağlarını araştırmayı amaçlıyor. Çalışma henüz hakem değerlendirmesinden geçmiş bir dergi makalesi değil; akademik ön baskı (preprint) niteliğinde yayımlandı.

26,5 MİLYON TWEET ve 2 MİLYON HESAP İNCELENDİ

Araştırmacılar, 16 Temmuz – 22 Ağustos 2021 tarihleri arasında Türkçe Twitter akışını gerçek zamanlı olarak takip etti. Toplanan veriler içerisinde 26,5 milyondan fazla tweet ve 2 milyondan fazla farklı hesap yer aldı. Amaç, belirli siyasi veya toplumsal anlatıları yaymak için koordineli hareket eden hesap kümelerini tespit etmekti.

Araştırmada kullanılan yöntem, paylaşımların içeriğinden çok davranış biçimlerine odaklanıyor. Aynı hesapların aynı zamanlarda, aynı konular etrafında ve yoğun retweet faaliyetleriyle hareket edip etmediği analiz edildi.

YEDİ AYRI KOORDİNELİ AĞ BELİRLENDİ

Araştırmacılar, toplam yedi koordineli ağ tespit ettiklerini açıkladı. Bu ağların:

-Beşinin iktidar yanlısı (AKP Yanlısı),

-Birinin muhalif-milliyetçi çizgide,

-Birinin ise Covid-19 aşıları ve PCR uygulamalarına karşı çıkan çevrelerde faaliyet gösterdiğini ileri sürdü.

AKP YANLILARI KOORDİNELİ ÇALIŞIYOR

Araştırmacılar, Türk Twitter'ında koordineli hareket ettiğini düşündükleri 7 ayrı hesap ağı tespit etmiş; bunların 5'ini  AKP Yanlıları, 1'ini muhalif (Independent Voices) ve 1'ini aşı karşıtı topluluk içinde sınıflandırmıştır.

Aslında bu tablodaki en çarpıcı rakam şu:

-AKP Yanlısı ağları: 5 adet

-Independent Voices: 1 adet

-Vaccine: 1 adet

Yani araştırmacıların bulduğu koordineli ağların:

%71'i AKP Yanlısı kategorisinde yer alıyor.

Makalenin kamuoyunda en çok tartışılabilecek sonucu büyük ölçüde budur. Ayrıca aynı çalışmada 5GVirusNews'un da CN-4 (aşı karşıtı ağ) bölümünde örnek içerik kaynağı olarak anılması, haberi daha da dikkat çekici hale getiriyor. Ancak makale 5GVirusNews'u bir koordineli ağ olarak sınıflandırmıyor; yalnızca o ağda dolaşan içeriklerden birine örnek veriyor.

Çalışmada bu ağların yüksek retweet oranları, eş zamanlı hareket etmeleri ve bot benzeri davranışlar sergilemeleri nedeniyle “bilgi operasyonu” özellikleri taşıyabileceği değerlendirildi. Ancak araştırma, söz konusu hesapların herhangi bir devlet ya da kurum tarafından yönetildiğini kesin olarak ortaya koyduğunu iddia etmiyor.

Araştırmaya göre 7 Ağustos 2021 tarihinde 'AKP Yanlısı' olarak sınıflandırılan Twitter kümesinde 16 bin 439 hesap yer aldı. Bu hesaplar bir gün içinde 566 bin 198 tweet üreterek incelenen üç büyük topluluk arasında en yüksek paylaşım hacmine ulaştı. Araştırmacılar ayrıca bu topluluk içerisinde koordineli hareket ettiği düşünülen beş ayrı alt ağ tespit ettiklerini belirtti.

5GVİRUSNEWS MAKALEDE NEDEN YER ALDI?

Araştırmanın en dikkat çekici bölümlerinden biri, Covid-19 aşıları ve PCR testleri konusunda faaliyet gösterdiği belirtilen “CN-4” isimli ağ oldu.

Araştırmacılar, bu ağın “#pcrdayatmasıdurdurulsun” etiketi çevresinde yoğun içerik ürettiğini, Covid-19 aşıları ve PCR testleri hakkında çeşitli iddiaların dolaşıma sokulduğunu öne sürdü.

Bu bölümde 5GVirusNews internet sitesinde yayımlanan haber ve/veya haberler örnek olarak gösterildi.

Makalede özellikle “Eski Pfizer Çalışanı Uyardı! Covid Aşıları Zehirli Grafen Oksit İçeriyor” başlıklı haberden söz edilerek, bu tür içeriklerin ilgili ağ içerisinde dolaşıma sokulduğu ifade edildi. Araştırmacılar, söz konusu haberin Covid-19 aşıları, grafen oksit, Bill Gates, Elon Musk ve 5G altyapısı arasında bağlantı kuran anlatılara örnek teşkil ettiğini belirtti.

Ancak dikkat çekici bir ayrıntı bulunuyor:

Araştırma, 5GVirusNews'un bir bilgi operasyonu yürüttüğünü, koordineli ağın parçası olduğunu veya ağın yöneticisi olduğunu iddia etmiyor. Site yalnızca araştırmacıların incelediği ağ içerisinde paylaşılan içeriklerden biri olarak anılıyor.

ARAŞTIRMANIN FİNANSÖRÜ KİM?

Makalenin finansman bölümünde yer alan bilgilere göre çalışma, ABD Dışişleri Bakanlığı'na bağlı Global Engagement Center (GEC) tarafından desteklenen bir proje kapsamında gerçekleştirildi. Proje desteğinin, ABD'nin Ankara Büyükelçiliği ile bağlantılı bir pilot program çerçevesinde sağlandığı belirtiliyor.

TARTIŞMA BÜYÜYEBİLİR

Çalışma, Türkiye'de sosyal medya üzerinden yürütülen siyasi kampanyalar, bot ağları ve bilgi operasyonları konusundaki tartışmaları yeniden gündeme taşıyabilecek nitelikte.

Araştırmacılar, yapay zeka çağında içeriklerin giderek daha gerçekçi hale geldiğini, bu nedenle gelecekte botların ve koordineli ağların yalnızca içerik analizleriyle değil, paylaşım davranışları ve ağ ilişkileri üzerinden tespit edilmesinin daha önemli hale geleceğini savunuyor.

Bu yönüyle çalışma istihbarat faaliyeti olarak, yalnızca Türkiye'yi değil, sosyal medya çağında kamuoyunun nasıl şekillendirildiği sorusunu da yeniden gündeme getiriyor.